• Ешқандай Нәтиже Табылған Жоқ

Кецестік қоғам дагдарысының тереңдей түсуі

In document PDF ҚАЗАҚСТАННЫҢ (бет 60-63)

КОКП-ның үлттық саясаты оның өкіметті монополияландыруы кезеңінен бастап 80-жылдардың ортасына дейін өзгерістерге ұшырамады. Декларативтік жоспарда этносаралық катынас-тардың тетігі постсталиндік кезеңде үш қүрамдастық аркылы іске қосылды, олар: үлттардың «өсіп- өркендеуі», «жақындасуы» жэне «қосылуы». Партияның багдарламалық қүжаттарында этностыктан айыру бағыты халықгың еркіне, болмысына қарамастан басшылықтың еркіне түгелдей багындырылып басқарылатын үрдіс ретінде қаралды.

Жариялылық пен ашықтық саясаты қайта қүрудың жетістіктерінің бірі, жүйенің өзін сынау аркылы үлттың өзін танып білуі болды. Әлемдік қогамдастыққа кіру, казіргі заманғы жедел дамуы нұсқасын тандаган саяси багдарлар үшін қарыштап қадам басу межелері, жергілікті үлттык-мемлекеттік бірегейлікті элемдік элеуметтік-экономикалық дамудың үлгі жолымен ену айқындалды.

Қазақстандық реформалардың жобасы «бейімделген жаңғырту», оның мэні «ең алдымен дэстүрлі институттарға, этникалық- мөдени ерекшеліктерге, аймақтың саяси тарихына, мемлекеттің геосаяси, геоэкономикалық, геомэдени қүрылымдардағы нақты жағдайына» бейімделуінде болды. Бүл нүсқа үлттың қайта өркендеуіне серпін береді. КСРО-ны қүрушы елдердің үш көшбасшыларының 1991 жылғы желтоқсандагы Беловежье келісімінде 1922 жылгы Одақтық келісімі жойылды, ал бүрыңғы 11

одақтас республиканың Алматыда болған желтоқсан кездесуі Тәуелсіз Мемлекетгер Достастығын құру туралы шешім қабылдады.

З.Қазақстанның тәуелсіздік алу қарсаңындағы саяси өмірі (1985-1991 жылдар)

Кеңес елінің басшылары жарысып, сынақ алаңында шексіз эксприменттер жүргізді. Жаңа басшының билігі кезеңде жол берілген қателіктер мен асыра сілтеушіліктері «реформаторлық»

қызметімен ілесе жүрді. М. Горбачев жасаған реформаторлық жоба «қайта кұру» деген атаумен еніп, өзінің элеуметтік- экономикалық болмысымен бұл жариялылық ұраны, яғни

«қоғамдық өмірдің барлық жақтарын демократияландыруға» бет алган саяси багыт ретінде ұсынылды. Жариялылық саясаты шеңберінде цензуралық тыйымдар жойылып, жаңа газеттер мен журналдар шыгарылды. Жабық болған мүрағаттық және кітапханалық қорларға қол жете бастады. Қазақстаңдық мерзімді басылымдарда («Қазақ эдебиеті», «Ана тілі», «Ленинская смена»,

«Простор», «Горизонт», «Арай-Зерде») беттерінде КСРО - даты 1930 жылдардағы қуғын - сүргін, басқаша ойлайтындар мен саяси оппозицияны басып - жаншу, ұлтаралық проблемалар сияқты сын мен талдау үшін бүрын жабық болған көптеген тақырыптар жарияланып, талқылауға түсіп, тэрізді демократиялық даму белесі бодды. 1990 жылы 24 сэуірде Қазақстанда Президент қызметі қүрылды. Жогарғы Кеңестің сессиясында Н.Ә. Назарбаев Президент болып сайланды. 1990 жылғы 25 қазанда Казақ КСР- інің Мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясының қабылдануы жэне 1978 жылғы Казақ КСР Конститу-циясына тиісті түзетулер жасау жолымен президенттік институттың енгізілуі осы багыттағы сапалық ілгерілеу еді. Президент қызметінің енгізілуі республика басшылығының нақты тэуелсіздікті орнату, егемендікті қорғау жэне мемлекетті саяси-экономикалық дагдарыстан алып шығу жөніндегі дер кезінде жасаган қадамы болды. Билік ресурстарын кайта бөлінуді көрініс бере бастаған сипаты президенттік билікті нығайтты және сол уақыттағы саяси

118

I

күштердің нақты арақатынасын көрсетті. Декларация республиканың «халықаралық қатынастардың дербес субъектісі ретінде әрекет етуіне, сыртқы саясатгы өзінің мүдделері үшін айқыңцауына» жэне «сыртқы экономикалық қызмет мэселелерін дербес шешуіне» мүмкіңдік берді. Бұл күжат <окаңа Конституция»

мен «Республиканың егеменді мемлекет ретіндегі мэртебесін іске асыратын басқа да заңнамалық актілерді эзірлеу» үшін негіз қалады.1990 жылгы қазанда КСРО-ның«Қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңы қабыддаңцы, занда еддегі көппартиялыққа жол берілді. Экономикадағы реформалар өндірісті өркендетудің орнына қүлдырата түсті. Президент Н.Ә. Назарбаевтың Семей полигонындағы ядролық сынактарға тыйым салу туралы, ¥лы Отан согысына катысушыларды жөне оларға теңестірілген азаматтарды элеуметтік қорғау мен оларға көмектесу шаралары туралы жарлыктары Қазақстандагы демократиялық өзгерістердің көрсеткіштеріне айналды.

17.ДС Егемен Қазақстанның саяси және әлеуметтік- экономикалық дамуы. Қогамды саяси жаңгыртудың жаңа үлгісіне көшу.

1. Қоғамды саяси жаңғыртудың жаңа үлгісіне көшу;

2. Тэуелсіз Қазақстанның қогамдық-саяси өмірі;

3. Әлеуметтік-экономикалық жаңгырту кезеңдері.

Деректер

1. Основные итоги деятельности Департамента науки и НАН РК в 1999.

Зерттеулер

1. Назарбаев Н.Ә. Гасырлар тоғысында. А., 2003.

2. Асылбеков М.Х., Козина В.В. Казахи (демографические тенденции 1980-1990-х годов). А., 2000.

3. Кембаев Б.А., Комлев Ю.В. Развитие науки и техники в Казахстане. А., 1999.

119

1 . Қогамды саяси жаңгыртудың жаңа үлгісіне көшу

Қазіргі заманғы Қазақстан мемлекеті - бірегей тарихи оқиғалардың барысында қалыптасты. 1991 жылы Қазақстанның тэуелсіздігі жарияланғаннан мемлекеттіліктің негізгі нышандарының қалыптасу барысы жүрді. XX ғ. 90 ж. басында Евразия қүрлығының кеңістігінде социалистік деп аталған бір мемлекеттік-қүқықтық жүйе сапалы эрі мазмұнды тәуелсіз, егемен мемлекеттік-құкықтық жүйемен ауысты. «Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Мемлекетгік егемендігі туралы Декларация» бірінші конституциялық акт болып табылады. КазКСР- інің 1991 жылғы 10 желтоқсандагы заңымен Қазақстан Республикасы болып қайта аталуына байланысты қүжат «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік егемендігі туралы Декларация»

деген жаңа атауға ие болды. Декларация Қазақстанның дербес Конституциялық заңнамасына негІз қалады. Декларацияда саяси, экономикалық, элеуметтік жэне ұлттық-мэдени құрлысқа, оның экімшілік-аумақтық қүрлымына байланысты барлық мэселелерді дербес шешеді, мемлекеттік өкімет пен басқару органдарының құзыретін айқындайды деп жазылған. Жасалған өзгерісте Президентіне бағынатын жэне солардың бақылауыңда болатын өз ішкі эскерлерін, мемлекеттік қауіпсіздік және ішкі істер органдарын ұстауга толық қүқықты.

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1991 ж. 16 желтоқсанда қабылдағын «Кдзақстан Республикасының Мемлекеттік тэуелсіздігі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық Заңы тарихи құжат болды. Онда мемлекетінің қүқықтық принциптері баяндалады. «Мемлекеттік тэуелсіздігі туралы» Конституциялық Заңы бойынша Қазақстан Республикасы тэуелсіз, демократиялық жэне қүқықтық мемлекет деп танылды.Заңға сәйкес өз аумағында бүкіл өкімет билігін толық иеленді, ішкі жэне сыртқы саясатты дербес белгілеп, жүргізеді. Демократиялық және қүқыктық мемлекетті қүру стратегиялық мақсат болып табылады.

2.Тәуелсіз Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірі

Қазақстан Республикасы егемендігінің дамуы мен нығаюы барысында элеуметгік жіктер мен топтардың саяси бағытты жэне элеуметті-экономикалық реформаларды орнықтыруға үмтылысы артгы. Бүл үрдіс қоғамдық бірлестіктердің, партиялар мен қозғалыстардың қызметі арқылы тиімді түрде жүзеге асырылады.

1991 жылдан бастап қоғамдық ұйымдардың қызметі «Казақ КСР- іңдегі қоғамдық бірлестіктер туралы» Заңмен ретгелді. Қазіргі уақьпта қоғамдық үйымдардың дамуы мен қызметінің принциптік ережелері қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясымен, сондай-ақ Қазақстан Республикасының 1996 жылы қабылданған «Қоғамдық бірлестіктер туралы» жэне «Саяси партиялар туралы» Зацдарында қарастырылған.

1993 ж. І^ақстан Республикасында «Кэсіподактар туралы» Зац қолданысқа енді, бүл заң бойынша кэсіподақтарға депутаттыққа кандидаттар ұсыну қүқығы берілді. Қазақстандағы қоғамдық қозғалыстар мен саси ұйымдардың дамуының бес кезеңі:

I- 1986 жылдың күзінен 1989 жылға дейін -пртопартиялық қүрлымдардың қалыптасуы, жастардың пікірсайыс саяси клубтарының, бейресми бірлестіктердің, азаматтық бастама қозғалыстардың, «Жасыл майдан» жэне басқа экологиялық топтардың пайда болуы;

II- 1989 жылдың басынан- 1991 жылдың тамызына дейін-

«Невада -Семей» қозғалысының, «Мемориал», «Әділет»,

«Желтоқсан», «Қазақ тілі» қоғамдарының , «Бірлесу» тэуелсіз кэсіподағының қүрылуы;

III- 1991 жылдың қыркүйегінен 1998 жылғы дейінгі партиялар мен қоғамдық бірлестіктерді тіркеу;

ІҮ -1988 жылдан 2007 жылға дейінгі партиялық заң жүйесін өзгертуге орай, партия қүру жүйесін одан эрі жетілдіру, партияларды қайта тіркеу жэне жаңа партаялардың пайда болуы;

Ү- 2007 жылдан қазіргі кезеңге дейін партия жүйесінің қүрлымындағы өзгерістер.

Қазақстанда түрлі одақтар мен қорлар эрекет етеді.

Сонымен, 90-жылдары қоғамдық сектордың дамуы республикада қоғамдық-саяси қатынастардың демократиялануының маңызды факторына айналды, ол Қазақстанда азаматтық қогамның орнауының алғышарттарының бірі болып саналды деген тұжырым жасауға болады.

In document PDF ҚАЗАҚСТАННЫҢ (бет 60-63)