• Ешқандай Нәтиже Табылған Жоқ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАПЫҚТЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ ЖҮЙЕСІН ДАМЫТУДЫҢ

ЛИТЕРАТУРА

1. http://www.twirpx.com 2. http://www.telecom.kz

3. Профессиональный журнал о телекоммуникациях. Информационные телекоммуникационные сети. - А., №4-5. - 2011.

Туйіндеме

Бул мақаланың авторы бүкіләлемдік өсім тенденциясының призмасы арңылы - Қазақстан Рестбликасының телекоммуникация нарыеының дамуын ңарастырады.

Resume

The author o f the article studies the development o f the telecommuni­

cation markets in the Republic ofKazakhstan in the light o f the worldwide growth’s tendency.

ӘОЖ 369(574)

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАПЫҚТЫ

Әл^меттік қорау жүйесін мыналар жүзеге асыруы қажет:

1) әі^м еттік қорғау қүқығы әрбір адамның қолы оңай жететіндей болуы керек. Бірдей әл^меттік қауіп кезінде жүмыс тәжірибесі мен жалақысына қарамастан. Мемлекет берген төлемақының минималды көлемі барлығына бір деңгейде төленуі тиіс. Сонымен қатар, қосымша қорғау әрбір адамның жүйеге қатысуының мерзімі мен мөлшеріж байланысты болады;

2) әрбір азаматтың мемлекетіж тә)елділігін емес ж әж жауапкершілігін арттырады. Барлық еңбекке қабиетті азаматтар өздерінің болашпғы мен отбасыларының жақсы түрмысына жауапты болуға үмтылуы керек;

3) төлемақы оны қажет ететіндерге ж әж оған қүқығы бар жандарға берілуы керек. Сонымен қатар, тиімді, әдід жақсы басқаралатын аз шығынды ж әж қарапайым болуы тиіс;

4) жүйенің негізгі кампоненттері тез реттелуі керек, Белгілі бір мерзімшінде түрғындарды толық қамту.

Жоғарыда аталғандарды есепке ала отырып әл^меттік қауіп жгізінде әл^меттік қорғау жүйесін үйымдастыру қарастырылады. Оған қорғаудың мынадай элементтер кіреді:

1) әлдтметтік қауіпке байланысты барлық азаматтарға бюджет есебіжн ж әж жүмысшылар есебіжн міндетті әл^меттік сақтандыру;

2) жинақтаушы зейжтақы жүйесі;

3) белгілі бір азаматтар тобының бюджет есебішн қолдау көрсететің арнайы мемлекеттік бағдарламалар мен әл^меттік көмек.

Сонымен қатар әл^меттік қауіп төнген жағдайды ерікті сақтандыруды жүзеге асыратын азаматтар марапатталады.

Ә і^меттік қорғау жүйесінің институционалды базасын әжмдік тәжірибе жгізінде қарастыруда Қазақстан жағдайын ескере отырып аралас жүйені тандау керек. Онда мемлекеттік ж әж жеке институттардың мүмкіндіктері тиімді қолданылады.

Барлық әл^меттік төжмді басқару мен бақылау үшін жеке теңестірудің жалпы мемлекеттік жүйесі ж әж әрбір азаматқа жеке теңестіру кодын беретін мәліметтердің үлттық базасы қүрылуы тиіс.

Ана мен баланы кең көлемде ә у м е т т ік қамтамасыз ету - мемжкеттің ә і^ м е п ік қорғау жүйенің басымдықтарының бірі. Ә ум еттік қорғау жүйесін жүзеге асыруда әі^меттік қауіп қатары кеңейді, ондай жағдайда әі^метгік қорғау қажетгілігі туындайды. Демографиялық процестерді қалдау мақсатында бала туу мен тә р б и е у ә і^ м е п ік қорғауды қажет ететін жағдай ретінде қарастырьшады.

Қолдау мақсатында бала туылғанда беріівтін төжмақы мен кәмежтке болмаған балаларды тәрбиежйтін отбасыларға қосымша төжмақылар шгізіівді [2].

Мүгедектік мәселесін шешу шаралары қарастырьшады. Ол мүгедентердің негізгі қүқы қтары мен қы зм еттерін қамтамасы з ететін мемлекеттік стандарттарды енгізуді қажет етеді.

серия ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ^ ^ ^ 85

Әл^меттік қауіптердің жеке бағдарламасын дамытудың, мүгедектердің интеграциясына көмек көрсетудің шаралары қарастырылады. Аталған үсыныстар 2002-2005 жылдарға арналған мүгедекгерге қатысты бағдарламада көрініс тапқан.

Нақты әі^м еттік көмек тек қажеттілікгің шынайы критерийлері шгізінде түрғындардың аз қамтылған тобына арналады. Сонымен қатар, белгілі бір әл^меттік топ адамдары-соғыс ардагержрі мен мүгедектерде жәш көп балалы анадарды қосымша қорғауға бағытталған арнайы бағдарламалар жасалады.

Әлеуметтік қорғауды жүзеге асырудағы маңыздысы әлеуметтік нормативтер рөлін аттыру, минималды жалақының өмір сүру минимумы деңгейіж жетуі мен кезең-кезеңімен осуі болып табылады. Әі^меттік төжмдер көлемі нақты әл^м еттік - экономикалық жағдайға қаж с нормативтерге сүйеш отырып есептеледі [3].

Әл^меттік қауіпті азайту мен алдын алу мақсатында мемлекет бірқатар шаралар қолданады. Жүмыстан айырылу қаупінің алдын алу үшін ж әж азаматтардың түрақты жалақы алатын еңбек жағдайын қалыптастыру мақсатында мемлекет жаңа жүмыс орындарын қүру бағдарламасын жүзеге асырады.

Түрғындар өмрі мен денсаулығына қатер төндіретін қауіптің алдын алу үшін еңбек зандылықтары мен еңбек қорғау заңының орындалуын қадағалайтын мемлекеттік бақылау күшейтіледі.

Мүгедектік қауіпін азайту мақсатында медициналық көмек көрсету жүйесі және оны қаржыландыру мен жүзеге асыратын механизмдері қарастыралады.

Әл^меттік сақтандыруды енгізу жгізінде төлемақы тө л ^ принциптері жасына байланысты мемлекеттік төлемақы алушыларға, асыраушысынан жәш еңбекке қабшеттіліктен айырылған жағдайда өзгермейді.

Әл^меттік қорғау жүйесіж жас азаматтарды ғана емес, сонымен қатар еңбекшілердің кәсіби одағын, Үкіметтің әл^меттік қызметкерлерін жүмыс берушілер үйымын қатыстырылуы тиіс. Себебі, әл^меттік қорғау жүйесі жүмысшылар мен жүмыс берушілер есебіжн қаржыланады.

Мемлекеттік жәрдемақылар әл^меттік қорғауға жататын жағдайлар туындаған кезде барлық азаматтарды кепілдікті төлемдермен белгілі бір деңгейде қамтамасыз етуге арналған.

Ж үмыс беруш ілер мен еңбеккерлер аудары м дарды ң есебінен қаржьшандырьшатьш міндепі әлеуметтік сақтандыру жүйесі төленген жарна деңгейіне сай ресми жүмыс істейтін енбеккериердіің қосымша қортауға арналған.

Жинақтаушы зейжтақы жүйесі әр азаматтың өзін-өзі зейжтақымен дербес қамсыздандыруына арналған.

Ә і^меттік көмек азаматтардың жекежген санаттарын бюджет қаражаты есебіжн қосымша қорғауды көздейді.

Бұдан басқа, азам атты ң әлеуметтік қатерлерін өзін-өзі ерікті сақтандыруға құқығы бар.

Осындай аралас жүйе ынтымақтастыққа шгізделген жәшдербестендірілген жүйелердің артықшылықтарын үйлестіуге мүмкіндік береді.

Қазақстанда нарықтық экономикаға көшу аяқталып келеді. Әлеуметтік қорғаудың жүйесі өзгерген экономикалық қатынастарға сәйкес болуы қажет.

Өтпелі кезеңнің басында мемлекет бүрын беймәлім болып келген инфляция, бюджет тапшылығы, өндірістің қүлдырауы, экономиканың бейресми сеторының өсуі сияқты жаңа экономикалық факторлардың әсеріжн әл^меттік қорғаудың ағымдағы мәселелерімен айналысуға мәжбүр болды.

Жинақтаушы зейжтақы жүйесін енгізу мен заттай жеңілдікгерді ақшалай төлемдермен ауыстыруды қоспағанда, жасалған басқа қадамдар күрделі болса да, өтпелі кезеңнің ағымдық мәселелерін шешуге бағытталды.

Соңғы ж ы лдардағы Қ азақстан дағы эконом икалы қ қаты н астар жүйесі реформалау нақты әл^меттік саясатты талап етіп отыр. әл^меттік экономикалық жағдайлардың нашарлауы, барлық азаматтардың өмірлеріж әсерін тигізуде, әсіресе әл^меттік қорғалмаған халықтық бөлігіш көп әсерін тигізуде. Валюта бағамының тербелісі инфляциялық процестерге алып келіп отыр. Сонымен бірге халық табысының төменд^іж, сатып алу қабілетінің төм енд^іж ж әж аз қамтылған халық санының өсуіж алып келіп отыр.

Осының бәрі инфляция болмау үшін кедейшілік болмау үшін тиісті шаралар қолдану қажет.

Қаржы ресурстарының шектеулі жағдайында кедейшілікке қарсы күрестің шгізгі шаралары болып мыналар табылады:

- халықтың әі^м еттік осал қатарына тікежй атаулы қолдауды күшейту;

- жүмыссыздарды, әйелдерді, аз қамтылғандарды ж әж мүгедектерге қолдауды күшейту;

- әртүрлі қаржылай жеңілдік ретінде жәш мемжкеттік емес секгорлардың аз қамтылған азаматтарға әл^меттік қолдау көрсетуі;

- кәсіпорындар жағынан қажет етуші жанүяларға ақшалай емес көмектің түрлерін жоғарлату.

Еліміздің әл^м еттік стандарттары Қазақстан жағдайында - орташа атаулы айлық жалакыны жгізге алып анықталуы қажет.

-әлеуметтік қорғау жүйесін салықтық реттеу маңызды шара болып табылады. Балалардың киімі мен тамағын қосылған қүн салығынан босатуды, төлем көзінен салық салынатын табыстың қүрамынан зейнетақы қорларынан төленетін зейнетақы мен шэкіртақыны алып тасталуын, СК 225 бабынын 15 бөлімінде көрсетілген салықтық жеңілдіктер мемлекетке де, мүгедектерге де тиімді болмағандықтан. осы жеңілдікті салық зандарынан алып тастап, бюджеттен мүгедектерге берілетін жәрдемақының мөлшерін жоғарылатуға ауыстыруды үсынылады.

серия ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ^ ^ ^ 87

Дүрыс жолға қойылған салықтық ж әж әл^меттік жеңілдіктер жеке бизнестің техникасы мен технологиясын дамытуға, еңбек өнімділігін артты руға ж ағдай жасайды. И нвестициялық салы қты қ кредит беру кәсіпорындардың жаңа жүмыс орнын ашуына мүмкіндік туғызады [4].

Корпорациялық табыс салығын (банктерден баска ) 20 пайызға дейін төмендету қажет. АҚШ мүндай салықгың көівмі 15-35 пайызға өзгеріп отырса, Кореяда -14-27 пайызға. Францияда-15-34 пайьпға дейін әркелкіікніп отырады.

Халық табысының алшакгығын кысқаргу үшін мүлікке салынатын салықка мынандай өзгерістер енгізген жөн: мүлікгің бағасы 50 млн теңгеден асатын болса, қазір қолданып отырған 0,5 пайыздың орнын 2 пайыздық салық мөлшерлемесін енгізу қажет. Қозғалмайтын мүлік операцияларындағы алып сатарлардың санын қысқарту үшін мүлікгің колдану мерзімін 3 жылға дейін узартып, осы мерзімге жетпей мүлікті саткан кезде арнайы салық салу үхьтнылады. Әлеуметтік салықка қолданылатын регрессиялық шөкілдің орнына айлық қорыанан 10 пайыздық салық мөлшерлемесін бекіту арқылы салык салуға арналған үйымдастыру шығындарын кысқартатуға болады. Капиталдан алынатын табыстарға қолданылатын салық жеңілдікгерін, атап айтқанда инвестициялық қорлардың пайлары мен акцияларына, акция мен облигациялардың қүнының өсуіне байланысты жеңілдікгер алып тасталынуы қажет.

ӘДЕБИЕТТЕР

1. Оразғалиева А.Қ., Халықтың әл ауқатын жақсартудағы әл^меттік қорғау жүйесінің бағыттары // Банки Казахстана.- Алматы, 2008.- № 11.

-39-40 бб.

2. Положение о Министерстве труда и социальной защиты населения Республики Казахстан: (Утверждено постановлением Правительства РК от 29 октября 2004 года N1132)// Собрание актов Президента РК и Правительства РК.-2004,-N 43. - С. 71-81.

3. Рахымжанов Ә. Әл^меттік сала: жгізгі бағыттары мен мәселелері // Мирас. - 2009. - N 1. - 83 - 86 б.

4. Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития.

В двух томах/ Под ред. М.Б. Кенжегузина. Том 2.- Алматы, 2001. - 388 с.

Резюме

В данной статье авторы рассматривают основные направления развит ия системы социальной защиты насе.пения Республики Казахстан. Делается вывод, что современные направления социальной защиты должны опираться на анализ мирового опыта.

Resume

In the given article the authors consider the basic directions o f devel­

opment o f the system ofsocial protection o f the population o f the Republic

o f Kazakhstan. The conclusion was made that modern directions o f social protection should lean against the analysis o f world experience.

серия ЭКОНОМИЧЕСКАЯ 89

УДК 338.2(574)

МАКРОЭКОНОМИЧЕСКАЯ ПОЛИТИКА И ПРОГНОЗ