• Ешқандай Нәтиже Табылған Жоқ

Қазіргі жағдайдағы моноқалалар дамуының теориялық негіздері

Мақалада моноқалалардың қазіргі уақытта дамуының теориялық жақтары басты назарға алына отырып, қарастырылған. «Моноқала» ұғымының анықтамасына қатысты əртүрлі елдердің ғылыми көзқарастары кеңінен зерттелген жəне барлық мемлекеттердің бұл түсінікті қалада шоғырланған ірі кəсіпорындармен байланыстыратыны ерекше анықталған. «Моноқала» ұғымы салалық сипатына ғана қарай емес, қаланың өмірлік цикліне байланысты болатындығын ғалымдардың тұжырымдары негізге алына отырып, талданған. Мақалада кеңінен қолданылатын «моноөндірістік» жəне

«моноөнеркəсіптік» қала сияқты ұғымдарға қатысты қалалардың жіктемесі сипатталған. Қазақстан Республикасы моноқалаларының қалыптасу мен даму мəселелері экономиканы əртараптандырудағы

«Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейін бағдарламасында» көрсетілген шараларға сəйкес қарастырылған. Авторлар Қазақстанның моноқалаларын макроөңірлер бойынша төрт бағытта топтастырған: Солтүстік, Орталық Шығыс, Оңтүстік жəне Батыс. Қазақстан Республикасының моноқалалары салалық ерекшеліктеріне орай сыныпталған: халықтың басым көпшілігі жұмыс істейтін салалар жəне қала экономикасында ең басты үлесті алатын салалар. Қазақстан Республикасының моноқалаларының дамуы «Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейін бағдарламасы» шеңберінде атқарылып жатқан шаралардың қазіргі таңдағы іске асырылуы талданған. Əлеуметтік-экономикалық факторларды ескере отырып, Қазақстан Республикасының моноқалаларының тұрақты дамуы бойынша нақты ұсыныстар берілген.

Кілт сөздер: моноқала, кəсіпорын, сала, тұрғындар, макроөңір, тұрақты даму, бағдарлама, əлеуметтік- экономикалық факторлар.

Моноқалалардың жұмыс істеуінің қазіргі жағдайында мəселелердің ауқымы, моноқалалардың генезисі, аймақтық жағдайлары жəне халықтың өмірлік мүдделері ескеріліп, олардың дамуының одан арғы жолдарын айқындайтын негізгі тəсілдер, механизмдер мен құралдар əзірленді. Біртұтас моноқалаларды басқарудың дəстүрлі əдістері өздерінің əлеуетін толығымен тауысты, олардың тиімді дамуы жаңа теориялық əзірлемелерді жəне оларға негізделген практикалық əрекеттерді іздейді. Бұдан басқа, инновацияның қарқындылығын анықтау, қызмет көрсету секторын кеңейту, қала тұрғындарының жаңа рөлі өсіп келе жатқан бəсекелестікке байланысты қаланың жұмыс істеуінің өзгеретін факторлары қызметті жоғарылату жəне моноқаланы басқаруға аумақтық əлеуметтік қоғамдастық мүшелерінің əртүрлі қатысу нысандарын құруға бағытталған басқару қызметкерлерінің инновациялық жəне интеллектуалдық əлеуетін қалыптастыруды қажет етеді.

Сонымен қатар елдегі реформалар барысында қалыптасқан моноқалалардың мəселелерін шешудің əлеуметтік тəжірибесі мен тетіктері негізінен олардың экономикаларын əртараптандыруына бағытталған. Ғалымдар мен практик-мамандар пікірталас барысында моноқалалардың əлеуметтік мəселелерін қалай жеңу жəне дамуын қамтамасыз ету туралы мəселеге біржақты жауап бермеді.

Алайда мемлекеттік органдардың, бизнес жəне аумақтық қауымдастық өкілдерінің күш-жігерлерін біріктіру қажет деп танылды.

Тұрақты қарқынды өзгеріс үдерістері зерттеушілерді қалалар ретінде қоғамның аумақтық ұйымдастыруының осындай феноменіне назар аударуға мəжбүр етеді. Тарихи құбылыс ретінде моноқала өркениеттік үдерістер кезінде өзін өзгертіп, бір мезгілде олардың динамикасына жəне əлеуметтік-мəдени мазмұнына əсер етеді. Бүгінгі таңда моноқала қазақстандық қоғамның аумақтық ұйымының негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Əлеуметтік-экономикалық бірлік ретінде ол əлеуметтік өмірдің қарқындылығы, əлеуметтік қоғамдастық мүшелерінің өзара əрекеттесуінің əртүрлі формалары, нақты демографиялық, кəсіби жəне ұйымдастырушылық құрылымы арқылы сипатталады. Бұл қаланың табиғаты мен қоғамның дамуындағы рөлі, қалалардың қалыптасуы мен жұмыс істеуін зерттеу мəселесі түрлі ғылымдардың іргелі бағыттарының бірі болып табылады.

Моноқала бұл қала мен кəсіпорын бір-бірімен тығыз байланысты болатын күрделі құрылым болып есептеледі. Сонымен бірге кəсіпорын өз аумағында тұрмыс жағдайын қамтамасыз ететін экономикалық қана емес, сонымен қатар əлеуметтік қызметті жүзеге асырады. Бұл жағдайда əлеуметтік инфрақұрылымды ұстауға жұмсалатын шығындар өндірістің өзіндік құнына кіреді, бұл

көптеген жағдайларда бəсекеге қабілетсіз. Моноқалалардың көпшілігі теріс салыстырмалы құндылыққа ие жəне ертеректегі қайта құрылымдауды қажет етеді, себебі олардың экономикалық мəселелері қалада қиындықтар мен əлеуметтік шиеленістерді туғызуы мүмкін.

Халықаралық тəжірибеде «моноқалалардың» тұжырымдамасын анықтауға бірыңғай ғылыми көзқарас жоқ. Шетел əдебиетінде əртүрлі ұғымдар осындай қалаларды белгілеу үшін бір мезгілде қолданыла алады. Атап айтқанда, «моноқала» түсінігі АҚШ-та жəне Ұлыбританияда «One-Industry Town» жəне «Single-Industry Town» ұғымдары ретінде кеңінен қолданылады, ал Жапонияда жəне Үндістанда «Company Town» ұғымы пайданылады. Шетелде қолданылатын ұғымдардың сипаттамалық көрінісі 1-кестеде келтірілген.

1 -к е с т е

«Моноқала»ұғымының анықтамасына көзқарастар

Ұғым Ел Ұғым мағынасы

Моноқала Ресей Бір немесе одан да көп ірі қала құрылатын кəсіпорындар сол салаға жататын қала

One-Industry Town, Single- Industry Town

АҚШ, Ұлыбритания Қала, бір салаға тиесілі өнеркəсіптік кəсіпорындар

Factory Town, Mill Town АҚШ, Ұлыбритания, Еуропа Өндірістік кəсіпорындағы қала

Company Town Жапония, Үндістан Бір компанияға толығымен тиесілі қала (инфрақұрылым, құрылыстар жəне т.б.)

Mining Town Австралия Шахта қызметін қамтамасыз ететін

елді мекен

Resource Town Канада Тау-кен кəсіпорынындағы елді мекен

Моноқала Қазақстан Өнеркəсіп өндірісінің жəне еңбекке жарамды халықтың негізгі бөлігі (20 % жəне одан астамы) бір немесе бірнеше (көп емес) қала құраушы, бір бейінді жəне шикізаттық бағыттағы (мономамандандырылу) əрі қалада болып жатқан барлық экономикалық жəне əлеуметтік үдерістерді айқын- дайтын кəсіпорындарда шоғырланған қала

Ескерту. Автормен [1, 2] негізінде əзірленген.

Кестеде келтірілген ақпарат қазіргі уақытта «моноқалалардың» анық анықтамасы жоқ екенін көрсетеді. Барлық елдер негізінен бұл тұжырымдаманы қалада жұмыс істейтін ірі кəсіпорындармен байланыстырады.

Бұл анықтаманың бір бағыты өте тар мазмұнға ие, сондықтан ол моноқаланың жұмыс істеу ерекшеліктерін толық ашпайды. Бірқатар ғалымдардың айтуына [3, 4] сəйкес, моноқаланың біржақты индустриалды дамуы болып табылады. Бұл «моносалалық» деп аталатын тəсіл. Оның мазмұны еңбек бөлінісінің аумақтық бөлінісі мен экономиканың тарихи қалыптасқан құрылымына қатысты болмайды. Осылайша, «моноқалалардың» анықтамасын қалыптастырудағы барлық зерттеушілер елді мекенді қалалық өндірістің жұмыс істеуіне тəуелділікті ерекше атап өтті. Сонымен қатар салалық ерекшеліктер негізінде ғана емес, қаланың өмірлік цикліне байланысты анықтамалар тұрғысынан анықтау қажет. Əлеуметтік-экономикалық үдерістердің күрделі жүйелері ретінде барлық моноқалалар тиісті өмірлік циклдерге сəйкес дамиды жəне əрбір моноқалада оның ең маңызды ерекшелігі халықтың өмір сүру деңгейі болып табылады.

Алайда қаланы қалыптастыратын кəсіпорынды əрқашан монотондылықты анықтайтын негізгі өлшем ретінде қарау мүмкін емес. Қаланы қалыптастыратын кəсіпорын үшін мономəртебесін анықтау осы құбылыстың күрделілігін көрсетпейді, себебі моноқалалардың мысалдары бар, онда бірыңғай қалалық кəсіпорын жоқ, орнына бірдей технологиялық тізбекте жұмыс істейтін немесе бір-

Қазіргі жағдайдағы моноқалалар…

бірімен бəсекелесетін бірнеше кəсіпорын бар. Бұл жағдайда қала халқын жұмыспен қамту саласына қатысты «моно» деп сипаттауға болады.

Сол көзқарасты И.В. Манаева «Моноқаланың жұмыспен қамтудың басым саласына, жұмысқа қабілетті халықтың қызмет саласына қатысты моноорталықтық қала» екенін айтады [5]. Бірақ бұл ұғымды барлық моноқоныстарға қолдану толықтай дұрыс болмайды. «Моноқала» ұғымы ресми қалалық мəртебесі бар елді мекендер үшін ғана қолданылуы тиіс.

Ғалым-сарапшылар Н.С. Ивашкина, Н.А. Улякина «моноқала» ұғымына келесідей анықтама келтірген: «Моноқала — орнықтыру мүмкіндігін қоспағанда, сыртқы экономикалық ортаға тəн тəуекелдерін өтей алмайтын есеп айырысу орны, ұйымы немесе тұрғындары» [6].

Экономикалық құрамдас бөлігіндегі «моноқала» ұғымының мағынасын ашуға басқа да əрекеттер жүргізілуде. Нормативтік құжаттар мен ғылыми əдебиеттерге талдау «моноөндіріс» жəне

«моноөнеркəсіп» бағытындағы қалалар кеңінен қолданылғанын көрсетті. Осы ұғымдардың ұқсастығына қарамастан, И.В. Манаеваның [5] пікірінше, олар екі түрлі құбылыстарды сипаттайды:

біріншісі — моноқаланы қалада құрылатын кəсіпорынның жұмыс істеуіне немесе технологиялық тұрғыдан байланысты кəсіпорындар тізбегіне тəуелділігін көрсетеді; екіншісі — экономиканың бастапқы жəне қайталама секторларындағы басымдықты үшінші жоғары оқу орындарының əлсіз дамуымен сипаттайды.

Сонымен қатар іс жүзінде қалалық экономиканың мамандануы өндірістік жəне өндірістік емес салалардағы кəсіпорындарға бағдарланған болуы мүмкін. Ұсынылған анықтамалар сондай-ақ

«моноқалалардың» тұжырымдамасын толығымен ашпайды, себебі Қазақстанда жəне əлемде өнеркəсіптік өндіріс үшін емес, ғылыми қызмет үшін құрылған моноқалалардың мысалдары бар.

Мəселен, Шығыс Қазақстан облысында орналасқан Курчатов қаласының ғылыми-өндірістік орталығы мысал бола алады.

Е.Г. Анимица жəне Н.В. Новикова моноқалалардың заманауи дамуының екі негізгі ерекшелігін атап өтті [7]: «Біртұтас мəселелерді сақтау мен көбейтудің себептері (қаланың əлеуметтік- экономикалық дамуының қалалық қалыптастырушы кəсіпорын иесінің саясатына тəуелділігінің жоғары дəрежесі) жəне қазіргі моноқала моделінің икемділігі мен бейімделуінің болмауы бюджет, сондай-ақ отбасылық бюджеттер қаланың қалыптасқан кəсіпорындағы жағдайдан экономикалық жағдайға байланысты. Егер кəсіпорын тоқтап қалса, онда жұмыссыздықтың өсуі, жергілікті бюджет пен азаматтардың кірістерінің төмендеуі, қала экономикасының қалыпты жұмыс істеуі үшін мүмкіндіктерді шектеуі сөзсіз».

Моноқалалардың жалпы сипаттамасы олардың тұрғындары мен шаруашылық субъектілері үшін экономикалық мүмкіндіктерді шектеу болып табылады. Академик А.И. Татаркиннің пікірінше, шағын кəсіпкерліктің дамуы есебінен моноқалалардың мəселелерін шешу əрекеті тек осы мəселенің шиеленісін азайта алады [8].

Жоғарыда аталған ғалымдар монобейінге жатқызылуы мүмкін қалалардың келесі белгілерін ажыратады:

– сол салаға жататын немесе өнеркəсіптік нарықтың бір тар сегментіне қызмет көрсететін бір немесе бірнеше ұқсас кəсіпорындардың жұмыс істеуі;

– соңғы нарықта жұмыс істейтін бір технологиялық байланысты кəсіпорын тізбегінің болуы;

– қалалық бюджеттің кіріс бөлігінің бір немесе бірнеше ірі кəсіпорындардың қызметіне елеулі тəуелділігі;

– қалалық жоспарлауды бас кəсіпорынның өндірістік қызметінің ерекшеліктеріне бағынуы;

– экологиялық ластанудың жоғарғы қауіпі;

– жұмыспен қамтудың қарапайым құрылымы;

– қаланың экономикасын əртараптандырудың əлсіз деңгейі.

Моноқалаларда туындайтын мəселелерді шешудің күрделілігі олардың орналасқан жерінен бөлек жəне ондағы тұрғындардың əлеуметтік-экономикалық жағдайын есепке алмай отырып, қала құрылатын кəсіпорындардың саналуы мүмкін емес кезде айқындалады. Сондықтан мұндай кəсіпорындардың қайта құру мəселесі туралы айта отырып, тұтастай алғанда моноқала жəне қайта құру мүмкіндігін талдау қажет.

Нəтижесінде, билік тек қана экономикалық емес, əлеуметтік-психологиялық, заңды жəне кейбір дəрежеде саяси мəселелерді шешудің күрделі міндетіне тап болады. Мұнда қайта құру кəсіпорындарының кідіртілу себептерін түсіну керек, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру жəне жетілдірудің мүмкін жолдарын белгілеу, қалалық деңгейде муниципалды жəне əлеуметтік

қызметтерді қаржыландыруға жағдай жасау, қаланы қалыптастырушы кəсіпорындарды трансформациялаудың ықтимал стратегиясы мен экономикалық қызметтің жəне монобейіндік қалалар баламалы жұмыс орындарын дамытуды жеделдету қажет.

Моноқалаларды дамыту экономиканы əртараптандыру, оның ішінде шикізаттық емес секторда инвестициялық жобаларды іске асыру жəне жаңа өндірістерді орналастыру, сондай-ақ кəсіпкерлік бағдарламалардың шеңберінде шағын жəне орта бизнесті мемлекеттік қолдауды қамтамасыз ету, сонымен бірге моноқалалардың инфрақұрылымын дамыту арқылы «Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейін бағдарламасының» алдына қойылған міндеттеріне сəйкес жүзеге асырылады.

Бағдарламаны іске асыру шеңберінде моноқалаларды дамыту бойынша міндеттерді шешу екі бағытта жүзеге асырылады:

1) экономиканы əртараптандыру жəне моноқалаларда шағын жəне орта бизнесті дамыту;

2) моноқалалардың инфрақұрылымдарын дамыту [2].

«Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасына» сəйкес, Қазақстан Республикасының өңірлері төрт макроөңірге бөлінген — Солтүстік, Орталық Шығыс, Оңтүстік жəне Батыс. Осы жіктемеге сүйене отырып, біз Қазақстанның моноқалаларын макроөңірлер бойынша бөлдік (2-кесте).

2 -к е с т е Қазақстанның макроөңірлері бойынша моноқалаларды топтастыру

Р/с

№ Өңірлер Моноқалалар саны

1 Солтүстік макроөңірі 5

Ақмола облысы 1 Қостанай облысы 4 Солтүстік Қазақстан облысы -

2 Орталық Шығыс макроөңірі 14

Шығыс Қазақстан облысы 4

Қарағанды облысы 8 Павлодар облысы 2

3 Оңтүстік макроөңірі 4

Алматы облысы 1 Жамбыл облысы 2 Қызылорда облысы - Оңтүстік Қазақстан облысы 1

4 Батыс макроөңірі 4

Ақтөбе облысы 1 Атырау облысы 1 Батыс Қазақстан облысы 1

Маңғыстау облысы 1

Барлығы 27 Ескерту. Автормен [2, 9] негізінде əзірленген.

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитетінің (2016) деректері бойынша, халықтың жалпы санының 1,542 млн тұрғыны бар 27 қала, немесе республика бойынша жалпы қалалық тұрғындардың 16,8%-ы, моноқалалар ретінде саналады. Моноқалалардың жартысынан көбі негізінен Орталық Шығыс макроөңірінде орналасқан, себебі бұл қалаларда Қазақстанның өндірістік əлеуетінің басым бөлігі шоғырланған. Қызылорда жəне Солтүстік Қазақстан облыстарында моноқалалар болмаған болса, ал Қарағанды облысында 8 моноқалалар қалыптасқан.

Қазіргі уақытта ұлттық холдингтер, компаниялар, қала құрылтайшылары кəсіпорындардың ерекшеліктеріне, жобаның қаржылық, экономикалық жəне өндірістік мүмкіндігіне негізделген моноқалаларда инвестициялық жобаларды іске асыру бойынша шаралар қабылданды. Өнеркəсіптік ерекшеліктері бойынша Қазақстан Республикасының моноқалалардың жіктелуі төмендегі суретте келтірілген.

Қазіргі жағдайдағы моноқалалар…

Ескерту. Автормен [2, 9] негізінде əзірленген.

Сурет. Салалық бағдар бойынша моноқалаларды жіктеу

Қазақстан Республикасының моноқалаларында экономиканың өндіруші секторының негізгі кəсіпорындары шоғырланған (көмір, мұнай жəне газ, металлургиялық кен жəне басқа шикізат).

2017 жылы барлық 27 моноқалада 60 кəсіпорын жұмыс істейді, оның ішінде 31 кəсіпорын пайдалы қазбаларды өндіруге жəне қайта өңдеуге, 6 — құрылыс материалдарын өндіруге, 7 — өнеркəсіп өнімдерін өндіруге жəне 16 — өндірістік қоймаға (вагон жөндеу депосы, гидролиз зауыты, трансформатор зауыты жəне жəне т.б.) бағытталған. Бүгінгі таңда осы бағыт бойынша 14 моноқалаларда (Степногорск, Рудный, Ақсу, Екібастұз, Текелі, Риддер, Қаратау, Ақсай, Теміртау, Жезқазған, Арқалық, Жітіқара, Жаңаөзен, Кентау) 8 мың жұмыс орны, соның ішінде 5 жоба — ұлттық компаниялар (1,0 мыңнан астам жұмыс орны), қала құрылатын кəсіпорындардың 64 жобасы (5,8 мыңнан астам жұмыс орны) қосалқы өндірістерді орналастыру бойынша 69 жоба жүзеге асырылуда [10].

Өңірлерде жаңа өндірістерді жасау, жаңғырту немесе жаңа мамандандыруды құру, сондай-ақ стратегиялық инвесторларды тарту арқылы бұрынғы мамандандыруды қалпына келтіру үшін мүдделі мемлекеттік органдар нақты жұмыс жүргізеді. Биылғы жылы бизнес-форумдар, экономикалық форумдар, іскерлік кеңестер жəне Ресей, Беларусь, Қытай, Германия, Түркия, Өзбекстан жəне тағы басқа шет елдермен кездесулер өткізілді. Жоғарыда аталған кездесулердің аясында тараптар геологиялық барлау жəне мұнай-газ саласы, атом энергетикасы, химия, фармацевтика, агроөнеркəсіптік кешен жəне басқа да ынтымақтастықтың негізгі перспективалық бағыттарын талқылады. Инвестициялық ахуал бойынша презентациялар өткізілді, оның ішінде Қазақстанда мемлекеттік қолдау шаралары туралы.

Қаланы қалыптастыратын кəсіпорындар тоқтатылған немесе олардың жағдайы едəуір нашарлаған моноқалаларда, кəсіпкерлікті ынталандыруға, бизнес-инкубаторларды ұйымдастыруға, кəсіпкерлікті қолдау орталықтарының құрылуына жəне қала құрылатын кəсіпорындар үшін жаңа кəсіпорындар құруға бағытталған негізгі бағыттар қарастырылған.

Осылайша, Қазақстан Республикасындағы моноқалалардың тұрақты əлеуметтік-экономикалық дамуы көптеген факторларға байланысты. Оларға мыналар жатады:

– шағын жəне орта бизнестің дамуы, жаңа жұмыс орындарын құру жəне халықты жұмыспен қамтудың артуы;

– қаланың көпфункционалды экономикасын құру, оның монобейінін жеңу, қайта өңдеу салаларын дамыту;

– қаланың əлеуметтік жəне инженерлік инфрақұрылымын дамыту;

– жоғары білікті жұмысшыларды сақтау, «алмаспайтын» мамандықтарды құру, біліктілігі төмен мамандарды босату, ерте зейнеткерлікке шығу, олардың кейінгі түрленуі жəне басқа қызмет түрлерінде жұмыс істеу;

– қаланың жəне облыстың позицияларынан ең тиімді болып табылатын негізгі инвестициялық жобаларды іске асыру үшін ресурстарды шоғырландыру;

– ішінара салық ресурстарын қайта бөлу есебінен қаланың жəне облыстың шығындарын қайта бөлу;

– мемлекеттік-жеке серіктестік негізінде жобаларды іске асыру үшін жағдай жасау.

1

4 4 3

10 4

1

0 2 4 6 8 10 12

Өңдеу және химия өнеркәсібі Металлургиялық сала Көмір өңдіру Мұнай және газ өңдіру Металлургиялық кен өңдіру Шикізаттың басқа да түрлерін өңдіру Ғылыми-зерттеу орталығы

Жалпы атап өтсек, моноқалаларды жаңғыртуға мемлекеттік қолдау көрсету моноқалалардың инвестициялық тартымдылығын арттыруға, инвестициялық жобаларды басқару, орта жəне шағын бизнесті дамытуға, бəсекелестікті арттыруға жəне қала құрылатын кəсіпорындардың жұмысына тəуелділігін төмендетуге бағытталған іс-шаралар кешенін білдіреді.

Əдебиеттер тізімі

1 Развитие моногородов России: монография / Под ред. И.Н. Ильиной. — М.: Финансовый ун-т, 2013. — 168 с.

2 Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасын бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 28 маусымдағы № 728 Қаулысы. [Электрондық ресурс]. — Қолжетімділік тəртібі:

http://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1400000728.

3 Пыткин А.Н. Постановка проблемы моногородов: поиск решений органами власти и корпоративным сообществом / А.Н. Пыткин, И.Ю. Загоруйко // Российское предпринимательство. — 2010. — № 8(2). — С. 154–158.

4 Fishback P. The Quality of Services in Company Towns: Sanitation in Coal Towns during the 1920s / P.Fishback, D.Lauszus // Journal of Economic History. — 1989. — Vol. 49. — No. 1. — P. 125–144.

5 Манаева И.В. Моногорода: вопросы терминологии // Современные проблемы социально-экономического развития России: материалы науч.-практ. конф.: [в 2-х т.] / И.В. Манаева; под ред. Е.Н. Камышанченко, С.Н. Растворцевой. — Белго- род: Изд-во Белгород. ун-та, 2011. — Т. 2. — С. 140–143.

6 Ивашкина Н.С. Развитие монопрофильных городов регионов России / Н.С. Ивашкина, Н.А. Улякина // Экономика и управление. — 2011. — № 4(7). — С. 31–33.

7 Анимица Е.Г. Проблемы и перспективы развития моногородов России / Е.Г. Анимица, Н.В. Новикова // Управленец.

— 2009. — № 1, 2. — С. 46–53.

8 Татаркин А.И. Проблема моногородов должна решаться на государственном уровне / А.И. Татаркин // Управленец.

— 2009. — № 1, 2. — С. 45.

9 Регионы Казахстана. Комитет статистики Министерства национальной экономики Республики Казахстан. — 2016.

— 30 с. [Электронный ресурс]. — Режим доступа: http://stat.gov.kz/faces/wcnav_externalId/publicationsCompilations?_

afrLoop=9713740891393549#%40%3F_afrLoop%3D9713740891393549%26_adf.ctrl-state%3Dl9favud3d_54.

10 Информация о ходе реализации мероприятий по развитию моногородов «Программы развития регионов до 2020 го- да» по итогам І полугодия 2017 года. [Электронный ресурс]. — Режим доступа: economy.gov.kz/sites/default/files/pages/

otchet_po_monogorodam_rus.docx.

Г.М. Мухамедиева

Outline

СӘЙКЕС КЕЛЕТІН ҚҰЖАТТАР