• Ешқандай Нәтиже Табылған Жоқ

Solvency Ratio of JSC “GLOTUR”

IRSTI 06.73.55 UDC 336.719

BANKING SERVICES CONSUMER’S FIRST PLACE INTERESTS AS A FUNDAMENTAL TERM OF RENEWAL BANKING RISK MANAGEMENT IN

KAZAKHSTAN D. E. Alisheva

University «Narxoz», city Almaty, Kazakhstan e-mail:di.alisheva@gmail.com

Annotation. The article shows near-term perspectives of improving the protection of rights and interests of consumers of banking services, defined in the last Presidential Message to Kazakhstan public, are described. It is proved that the protection of rights and interests of consumers of banking services is the determining factor in a new hierarchy formation of banking risks that is formed in the conditions of "reset" of Kazakhstan financial sector. Plans and actions to minimize the risks of private banks should take into account the prospects for improving the system of protecting rights and interests of consumers of banking services as new risks of Kazakhstan banking system. There is a need to further improve the legal regulation of remote banking services, branchless banking and attracting retail banking agents - all this should also be taken into account as new risks of the Kazakhstan banking system

Keywords: private banks, protection of consumers, bank risks, mortgage loans, bankruptcy of individuals

Introduction. The banking system of Kazakhstan under the conditions of the financial sector "reset" is one of the issues set out in the President's Message "New Opportunities for Development in the Context of the Fourth Industrial Revolution" [1] - in 2018, the reform of the banking services market and the transition to a qualitatively new system of banking risk management [2].

Until recently, many Kazakhstan private banks had the opportunity to navigate "the risky policy regarding lending that is related to shareholders... as a rule, when issuing such loans, the procedures for assessing the solvency of borrowers were completely ignored, also was used a preferential rate and an appropriate collateral was not required ... in 2013 the total extent of such loans amounted to 33% of the total loan portfolio of the banking system ... first, such loans were possible due to borrowed money from abroad banks, in the past years - due to state funds as a result many medium-sized banks became large whereas small ones turned into medium ones "(D.

Akishev) [3].

At the same time, banks have actually stop being governed by the quality control of their services overwhelming majority of clients. Also they have been spared from competition. "There was a situation in which the rights and interests of banks were placed above the rights of consumers; all kinds of abuses by financial institutions were massively observed which in pursuit of income, infringed upon the rights of their clients "[4].

The purpose of the study is to consider the current condition of protecting the rights and interests of consumers of banking services and the prospects for its improvement under conditions of the financial sector "reset" of the Kazakhstan national economy

Methods. Traditional common and particular methods of scientific knowledge were used: the method of scientific abstractions, analysis and synthesis, induction and deduction, historical and logical methods. The information base of the research included articles and analytical studies of recent years as well as private banks normative legal acts.

Results and discussion.

1. In the development of Kazakhstan legal system which is regulating relationships between a bank and its clients, three main trends can be identified

- a gradual withdrawal from the principle of contractual regulation of banking relations and the allocation of banks to control functions;

- strengthening the imperative legal regulation of bank-client relationships: the dispositive (fixed by treaty) principle of regulating relations between a bank and a client is used more rarely;

- strengthening the protection of the rights and interests of consumers of banking services [5].

2. Protection of rights and interests of consumers of banking services is one of the main functions of the National Bank. By the Decree of the President of December 29, 2012, No. 458

"On Certain Issues of the National Bank of the Republic of Kazakhstan", in the spring of 2013, was created the Committee for the Protection of the Rights of Financial Services Consumers, which was later transformed into the Office for the Protection of the Rights of Consumers of Financial Services and External Communications. As the assortment expanded and financial services became more complex, the subject of appeals to the Office changed, as the consumption of financial services grew. For 2016 and 2017, about 25 thousand appeals were reviewed; Their main share (more than 95%) falls on the banking sector [6].

3. For the last 5 yearshave been adoptedtwo large packages of legal system changes to protect the rights and interests of consumers of banking services.

In 2016

- a package of amendments was signed into lawfor reducing the borrowers debt burden, excluding the dependence of the debt load of foreign currency borrowers on currency fluctuations, stimulating banks to take timely measures to deal with problem loans;

- Law No. 11-VІ"On Payments and Payment Systems" (amended and supplemented on 20.06.17 and 25.12.17), contains a number of rules focused on regulating relations and protecting customers under bank account agreements and payment services rendering.

On May 6, 2017 Law No. 62-VI "On Collector Activity" (with additions dated December 25, 2017) and accompanying "On Amendments and Additions to Certain Legislative Acts of the Republic of Kazakhstan on Collection Activities" was adopted. Their data is evidenced by the data of the National Bank: as of April 24, 2017 in Kazakhstan, all debtors of private banks and other financial organizations - about 5.5 million people; problem payers about 1.07 million people; 53%

of the total number of debtors (more than 567 thousand people) are hiding from private banks or providing them with inaccurate information about contact information, place of residence, individual income and property; 232 thousand debtors hide information about their solvency and the availability of their income; of them more than 162 thousand people, despite the availability of income, do not make payments to repay the debt [7].

4. The National Bank has developed a significant number of regulatory documents focused on protecting the rights and interests of consumers of banking services [6]. However, the National Bank position as an operator of this activity is no longer free from defects.

For instance since the start of 2017 the court of Aktobe received almost 900 claims from the affected borrowers, which contained the same requirement: to return an illegally paid commission for the maintenance of loan accounts. Some of the private banks in Aktobe, charging a commission for servicing the loan account, were guided by the Resolution of the Board of the National Bank of 2016 No. 134, which lists the commission for maintaining the loan account.

Based on article of the law. 6 "On Payments and Payment Systems", the court found that the loan service is a duty not of borrower, but of the National Bank - the bank has no right to take a commission for servicing the loan account. The amounts that in each individual case were collected by the court ranged from 50 to 260 thousand tenge [8].

5. Among the urgent problems of improving the protection of the rights and interests of consumers of banking services in the President's Message to the People of Kazakhstan of January 10, 2018,

- Instruction to the National Bank to resolve the issue of foreign currency mortgage loans of the population that were provided before January 1, 2016, when the law prohibits their issuance to individuals;

- Forwarding the adoption of the Law "On Restoring the Solvency of Citizens of the Republic of Kazakhstan" (Law on Bankruptcy of Individuals) [1].

In the draft law profile, it is noted that "in the banking environment, it is widely believed that the introduction of a system to restore the solvency of citizens will have a negative impact on the banking system, causing it a significant loss" [9]; "Our banks will not be satisfied with this law adoption, because the field is narrowed for maneuvers in their debts recovery," the Kazakh press writes [10].

6. The refinancing mortgage loans program was developed by the National Bank in 2015. Its main aim was to preserve the only housing of borrowers who received mortgage loans in banks in the period between 2004-2009 [6].

In 2016, the Republic had 355,911 mortgage loans of individuals secured by residential real estate, amounting to KZT 1 665.2 billion. Of these, 333 511 loans - tenge in the amount of KZT1,279 billion and 22,400 - currency in the amount of 466.3 billion tenge. Overdue for more than 90 days there are 41 424 loans in the amount of 316.9 billion tenge. It was planned to refinance about 50 thousand loans [11].

Currently

a) in the National Action Plan for the implementation of the President's Message, the work completion on the foreign currency mortgage loans issue:

- amendments and additions to the Mortgage Loan Refinancing Program are planned for July 2018;

- Conversion of foreign currency loans in accordance with the terms of the Mortgage Loan Refinancing Program is planned for December 2018 [12];

b) The National Bank sent a letter to private banks with a recommendation to stop the procedures for eviction of borrowers, potentially meeting the criteria being developed, as well as to review the enforcement lists handed over to state and private bailiffs to recover debts by selling collateral housing and evicting borrowers from property [13].

Conclusion

1. The protection of the rights and interests of consumers of banking services is the determining factor in the formation of a new hierarchy of banking risks that is formed in the conditions of a "reset" of the Kazakhstan financial sector

2. In accordance with the "Program for Enhancing the Financial Strength of the Banking Sector" [14], the banking system of Kazakhstan in 2018 faces a very difficult process of increasing financial stability by capitalizing on private banks. Approximately half of them - those whose capital exceeds 45 billion tenge are offered a scheme of capitalization "two-thirds of the required amount is provided by the National Bank, one third - by the shareholders". To participate in it, shareholders need to submit an action plan that is focused to minimize the bank's risks.

Capitalization Funds will be provided on a basis, in this way if the plan is not implemented, the National Bank will be able to "dilute" the shareholders economic interest and they will definitely lose control over the bank and the funds which are invested. This is a new risk for the Kazakhstan banking system

As it is noted in the President's Message "New Development Opportunities in the Conditions of the Fourth Industrial Revolution" "the state will continue to guarantee the observance of the citizens interests" [1]. Therefore, all plans and actions of shareholders to minimize the risks of their private banks, as stipulated in the "Program for Improving the Financial Strength of the Banking Sector" [14], should take into account the prospects for improving the system of protecting the rights and interests of consumers of banking services as new risks of the Kazakhstan banking system

3. Systemic violation of the rights and interests of consumers of banking services remains their inaccessibility for the majority of the Kazakhstan population.

The level of penetration of banking services in Kazakhstan, defined as the ratio of banks' assets to GDP, is 28% (in Poland this figure was 56%, and in Russia - 63%). For 62% of Kazakhstan's population, banking services remain difficult to access [15] ..

There is a need to further improve the legal regulation of remote banking services, branchless banking and attracting retail banking agents - all of this should also be considered new risks of the banking system of Kazakhstan.

Reference list:

1 Nazarbayev NA New opportunities for development in the conditions of the fourth industrial revolution. Message of the President of the Republic of Kazakhstan N.Nazarbayev to the people of Kazakhstan. January 10, 2018 // Official website of the President of the Republic of Kazakhstan URL: http://www.akorda.kz/ (access date 11/01/2018)

2 Alisheva D. E. "Reloading" of Kazakhstan's financial sector: new risks and opportunities for banking business. // Statistics, accounting and audit ... 2018

3 Akishev D. Without banking sector improvement it was no longer possible to solve the problems of renewing the funding of the real sector // The National Bank of Kazakhstan.

Information message from 9 February 2018. URL: www.nationalbank.kz (access date 11.02.2018) 4 Mamyrkanov EA To the issue of protecting the rights of consumers of financial services / / Materials of the contest "What would I changed in the legislation", 04.24.2014. URL:

http://konkurs1.zakon.kz/bankovskoe_delo/ (access date 15.02.2018)

5 Danabayev T. Interview with D. Abzhanov, General Director of LLP "Nexum", D. //

Project "Successful lawyer at BestProfi", August 3, 2016. URL:

https://bestprofi.com/articles/article/955411590;jsessionid=

0FF97C3CF46AAB77D0B56FBC3CC14EFC? 0 (access date 11/02/2018)

6 National Bank representatives participated in the round table - Committee on Finance and Budget of the Senate of the Parliament of the Republic of Kazakhstan on the protection of the consumers rights financial services // National Bank of Kazakhstan. Information message dated October 26, 2017 URL: www.nationalbank.kz (access date 14.01.2018)

7 Shibutov M. Debt in 2/3 of the annual salary of the country: what is the Act on collectors for Kazakhstan? // IA Regnum, May 11, 2017. URL:

https://regnum.ru/news/economy/2273651.html (access date 11.02.2018)

8 Matveyev D. Hundreds of Aktobe citizens win claims from banks // ИАП Ratel.kz, 08

Dec 2017. URL:

http://www.ratel.kz/scandal/sotni_aktjubintsev_vyigryvajut_iski_u_bankov_blagodarja_ratelkz (access date 11.02.2018)

9 The Concept of the Law of the Republic of Kazakhstan "On Restoring the Solvency of Citizens of the Republic of Kazakhstan" Dossier on the Draft Law // IP Paragraph, August 2017.

URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=36606535#pos=0;0(date from February 15, 2013)

10 Bondal K. What do people think about the future law on bankruptcy? // Center for Business Information Kapital.kz, 12.01.2018. URL: https://kapital.kz/finance/65997/chto- dumayut-na-rynke-pro-buducshij-zakon-o-bankrotstve-fizlic.html (access date 11.02.2018)

11 Anuarbek G. Problems must be solved in dialogue. How is the Mortgage Loan Refinancing Program implemented and who can get help? Interview with the head of the department for the protection of the rights of consumers of financial services and external communications of the National Bank of Kazakhstan A. Terentyev // Center for Business Information Kapital.kz, June 10, 2016. URL: https://kapital.kz/economic/51025/aleksandr- terentev- problemy-nuzhno-reshat-v-dialoge.html (access date 15.02.2018)

12 Nationwide plan of measures to implement the President's Address to the people of Kazakhstan on January 10, 2018 "New Development Opportunities in the Conditions of the Fourth Industrial Revolution". // Ministry of Justice of the Republic of Kazakhstan, 5.02.2018 URL:

http://www.adilet.gov.kz/en/articles/obshchenacionalnyy-plan-meropriyatiy-po-realizacii- poslaniya-glavy-gosudarstva-narodu-0-0 (access date 12/02/2018)

13 Borrowers problems of foreign-currency mortgage loans are planned to be solved in the National Bank of the Republic of Kazakhstan // IAP Today.kz, Feb. 2. 2018. URL:

http://today.kz/news/kazahstan/2018-02-02/759217-problemyi-zaemschikov-valyutnyih- ipotechnyih-kreditov-planiruyut-reshit-v-natsbanke-rk/(access date 02/12/2018)

14 Program to improve the financial stability of the banking sector of the Republic of Kazakhstan. Resolution of the Board of the National Bank of the Republic of Kazakhstan of June 30, 2017 No. 129 // National Bank of the Republic of Kazakhstan. URL:

http://www.nationalbank.kz/?docid=969&switch=russian(access date 5.01.2018)

15 Banking Industry Country Risk Assessment (BICRA0. Standard & Poor's Ratings

Services. 2014. URL: http://jcp-

jordan.org/sites/default/files/ratingsdirect_commentary_1367603_dec-01-2014_14_54_1.pdf (access date5.01.2018)

БАНК ҚЫЗМЕТІН ПАЙДАЛАНУШЫЛАРДЫҢ МҮДДЕЛЕРІ ҚАЗАҚСТАНДА БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕР МЕНЕДЖМЕНТІН ЖАҢАРТУДЫҢ БАСТЫ ШАРТЫ

РЕТІНДЕ Д. Е. Алишева

«Нархоз» Университеті, Алматы қ., Қазақстан, e-mail: di.alisheva@gmail.com

Түйін. Мақалада Қазақстан Республикасының Президентінің соңғы Жолдауымен анықталған, банк қызметтерін пайдаланушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды жетілдірудің жақынаралықтағы перспективалары сипатталған. Банк қызметтерін пайдаланушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғау – Қазақстанның қаржы секторын

«қайта қалпына келтіру» жағдайында қалыптасатын банктік тәуекелдердің жаңа иерархиясын қалыптастыруда айқындаушы факторы болып табылатыны дәлелденді.

Жеке банктердің жоспарлары мен тәуекелдерді минимизациялау әрекетінде, Қазақстан банк жүйесіндегі жаңа тәуекелдер ретінде банк қызметтерін пайдаланушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғау жүйесін жетілдіру перспективаларын ескеруге тиіс.

Дистанциялық банктік қызмет көрсетуді, кеңседен тыс банкингті құқықтық ретеуді жетілдіру және бөлшек банктік агенттерді тартуды әрі қарай жетілдіру қажеттігі тұр, және бұның барлығының Қазақстанның банктік жүйесіндегі жаңа тәуекелдер екендігін ескеру қажет.

Түйінді сөздер: жеке банктер, тұтынушыларды қорғау, банктік тәуекелдер, ипотекалық несие, жеке тұлғалардың банкротқа ұшырауы

ПРИОРИТЕТ ИНТЕРЕСОВ ПОТРЕБИТЕЛЕЙ БАНКОВСКИХ УСЛУГ КАК ГЛАВНОЕ УСЛОВИЕ ОБНОВЛЕНИЯ БАНКОВСКОГО РИСК МЕНЕДЖМЕНТА В

КАЗАХСТАНЕ Д. Е. Алишева

Университет «Нархоз», г. Алматы, Казахстан, e-mail:di.alisheva@gmail.com

Аннотация. В статье описаны ближайшие перспективы совершенствования защиты прав и интересов потребителей банковских услуг, определённые в последнем Послании Президента народу Казахстана. Доказано, что защита прав и интересов потребителей банковских услуг - определяющий фактор формирования новой иерархии банковских рисков, формирующейся в условиях «перезагрузки» финансового сектора Казахстана. Планы и действия по минимизации рисков частных банков должны учитывать перспективы совершенствования системы защиты прав и интересов потребителей банковских услуг как новые риски банковской системы Казахстана. Предстоит дальнейшее совершенствование правового регулирования дистанционного банковского обслуживания, внеофисного банкинга и привлечение розничных банковских агентов – всё это также следует учитывать как новые риски банковской системы Казахстана

Ключевые слова: частные банки, защита потребителей, банковские риски, ипотечные займы, банкротство физических лиц

МРНТИ (ХҒТАР) 06.35.35 УДК (ОӘЖ) 330.43

МҰНАЙ БАҒАСЫНЫҢ ДАМУШЫ МҰНАЙ ЭКСПОРТТАУШЫ ЕЛДЕРДІҢ НАҚТЫ ВАЛЮТА БАҒАМЫНА ӘСЕРІ: ПАНЕЛЬ МӘЛІМЕТТЕРІ

НЕГІЗІНДЕ ТАЛДАУ

С.Ыдырыс, С.Баймағанбетов* М.Мунасипова

Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті «экономика және қаржы» кафедрасы Түркістан қ., Қазақстан Республикасы

e-mail: sabit_45@mail.ru

Аңдатпа: Мұнай бағасының валюта бағамына әсерін зерттеген ғалымдарды екі бағытта жұмыс істеген болып отыр. Бірінші бағыттағы ғалымдар уақыттық қатар талдауымен айналысса, екінші бағыттағы ғалымдар панельдік мәліметтер негізінде мұнай бағасының белгілі бір топ елдерге әсерін айқындауға талпынды. Уақыттық қатар талдауына сүйенген ғалымдар көбінесе мұнай бағасының нақты валюта бағамына қысқа (VAR (Векторлық авторегрессия), себеп салдар тесті) және ұзақ мерзімдегі (Коинтеграция және ARDL тесттері) әсерін зерттеген болатын. Сонымен қатар сызықтық емес модельдерді құру арқылы айнымалылар арасындағы байланысты табуға тырысқан. Ал, осы еңбекте болса, әлемдік мұнай бағасының дамушы мұнай экспорттаушы елдердің нақты валюта бағамына әсерін әрі қысқа, әрі ұзақ мерзімде панель мәліметтері арқылы талдауға негізделіп отыр. Осы мақсатта 2001-2016 жылдары аралығындағы үш айлық мәліметтер қолданылды. Панель мәліметтері талдауының нәтижесіне келер болсақ, әлемдік мұнай бағасы дамушы мұнай экспорттаушы елдердің нақты валюта бағамына қысқа мерзімде әсер етуші сыртқы фактор екені анықталды. Сонымен қатар, ұзақ мерзімде әлемдік мұнай бағасы мен дамушы мұнай экспорттаушы елдердің нақты валюта бағамы арасында коинтеграция жоқ екендігіне көз жеткізілді.

Түйінді сөздер: Мұнай бағасы, Дамушы мұнай экспорттаушы елдер, Панель коинтеграция тесті, Панель себеп-салдар тесті.

Кіріспе. Мұнай кез келген елдің экономикасы үшін маңызы зор болып табылатын шикізат. Бұның басты себебі, мұнай тек қана тасымалдау саласында қолданылып қана қоймай, сонымен қатар энергетика, химия секілді басқа да салаларда қолданысқа ие болуында болып отыр. Сонымен қатар, мұнай бағасы, басқа энергия көздерінің де бағасына әсер етуші немесе жөн сілтеуші шикізат болып табылады. Мұнай бағасы кез келген елдің макроэкономикалық көрсеткіштеріне әсер етуші шикізат көзі. Мұнай бағасы мен инфляция арасында тура байланыс бар, ал инфляция болса өз кезегінде нақты валюта бағамына әсер етеді. Сонымен қатар, мұнай, байлық трансферіне де себер бола алады. Бұл да өз кезегінде нақты валюта бағамына өз септігін тигізері сөзсіз [1].

Сонымен қатар, мұнай бағасындағы ауытқулар инвесторлар, қаржы спекулянттары, валюта алып сатушылары және дағдарыс менеджерлері үшін мүмкіндік беруші фактор болып табылады. Мұнай бағасының нақты валюта бағамына әсерін қарастырар болсақ, мұнай бағасы сатып алу қабілетінің паритетіне, салыстырмалы сатып алу қабілетіне, төлем балансына, халықаралық қаржы нарығындағы тепе теңдікке әсер еткеді. Мұнай бағасындағы ауытқулар болса, жоғарыда аталған көрсеткіштерге, валюта бағамындағы ауытулар нәтижесінде жанама жолмен әсер етеді [2].

Мұнай бағасы мен нақты валюта бағамын зерттеген алғашқы еңбектердің бірі Golub (1983) және Krugman (1983) жылдары жарық көрген еңбектері болып табылады. Аталған авторлар, өз еңбектерінде мұнай бағасы мен нақты валюта бағамы арасында теріс байланыс бар екенін атап көрсетті, яғни мұнай бағасы өскен (төмендеген) жылдары осы елдердің нақты валюта бағамдары құнсызданады (өседі) деп көрсеткен болатын [3,4]. Ал, Blomberg және Harris (1995) болса, өз еңбегінде мұнай АҚШ долларымен сатылғандықтан мұнай бағасының өсуі (төмендеуі) халықаралық қаржы нарығында АҚШ долларына деген