• Ешқандай Нәтиже Табылған Жоқ

ҒАРЫШТЫҚ ГЕОДЕЗИЯ

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2024

Share "ҒАРЫШТЫҚ ГЕОДЕЗИЯ"

Copied!
240
0
0

Толық мәтін

Бұл әлемдегі ең ірі ғарыш айлағы – Байқоңыр, 1957 жылы 4 қазанда Байқоңырдан Жердің тұңғыш жасанды серігі және әлемдегі тұңғыш ғарышкер Ю.

Ғарыштық геодезиядағы координаталар жүйесі

  • Есеп жүйесі
  • Ғарыштық геодезияның негізгі теңдеуі
  • Жермен бірге айналмайтын жұлдызды (аспанды) геоцентрлік координаталар жүйесі
  • Жермен бірге айналатын жұлдызды (аспандық) геоцентрлік координаттар жүйесі
  • Топоцентрлік жəне орбиталдық координаталар жүйесі Топоцентрлік координаталар жүйесінің басы - i жердің

Шынының сфералық координаталары мыналарды қамтиды: Гринвич сағаттық бұрышы - t, аспан экваторы сәулесінің векторы - r, бұрылу бұрышы - δ0δ деп аталатын аспан сферасының меридиан доғасы.

Ғарыштық геодезиядағы уақыт жүйелері 1. Жұлдыздық жəне бүкілəлемдік уақыттық жүйелер

Атомдық уақыт

АТ және UT шкалаларының келіспеуіне байланысты шкала аралық UTC шкаласы 1972 жылдың 1 қаңтарынан бастап Халықаралық радиобайланыс консультативтік комитетінің шешімімен бекітілген әмбебап уақытқа сәйкес 1AT уақытына байланысты. Егер UTC және 1AT жүйелері арасындағы уақыт айырмашылығы 0,7 секундтан асса, UTC кенеттен LS-ке өзгереді, яғни нақты уақыт белгілері 31 желтоқсанда немесе 30 маусымда жіберіледі немесе енгізіледі.

Ғарыштық геодезияның геометриялық əдістері

Координаталарды есептеудің əдістері

Ғарыштық триангуляцияның құрылу тəсілі

Ғарыштық триангуляцияны жобалау

Ғарыштық геодезияның динамикалық есептері 1. Динамикалық есептер туралы мəлімет

Жердің негізгі параметрлерін анықтап отыру

Бақылау нәтижелерін өңдеудің орбиталық әдісін қолдана отырып, бірнеше ti уақыт аралықтарында орбитаның бастапқы элементтерінің - Ei векторларын анықтаңыз. Ti-ti+1 уақыт интервалындағы Ei-Ei+1 айырмашылығы геопотенциал параметрлерінің өзгеруіне байланысты орбитаның ауытқуы болып табылады. Егер геопотенциал параметрі - ∆ψk және орбиталь элементі - Ei белгілі болса, орбиталық әдістің жеңілдетілген теңдеуі келесі түрде анықталады. 2.19).

ЖЖС бақылаудың əдістері

ЖЖС бақылаулардың фотографиялық əдісі

ЖЖС бақылаудың лазерлік əдісі

Бақылаулардың радиотехникалық əдісі

Радиоқашықтық өлшеу əдісі

ЖЖС-ті бақылаудың доплерлік əдісі

Бақылаудың радиоинтерференциялық əдісі

Жерсеріктік навигациялық жүйелер

GPS – (Global Positioning System), ғаламдық позиционирлеу жүйесі, АҚШ;

ГЛОНАСС (ғаламдық навигациялық серіктік жүйе, Ресей);

Əлемдік ғарыш айлақтары

Жерсеріктік радионавигациялық жүйе координаталарын анықтаудың принциптері

Демек, біздің орналасқан жеріміз, яғни объект бірінші сферада ғана емес, екінші ЛЖС-тен 19 000 км қашықтықтағы сферада, яғни біздің орналасқан жеріміз осы екі сфераның қиылысында орналасқан. Егер үшінші станцияға дейінгі қашықтықты өлшейтін болсақ, онда объект станциядан 20 000 км қашықтықта орналасқаны шығады, содан кейін 20 000 км қашықтықтағы алғашқы екі шардың қиылысуын пайдаланып, орналасқан жеріміздің координаталарын анықтаймыз.

Жасанды серікке дейінгі қашықтықты өлшеу Екінші саты - навигациялық серікке дейінгі қашықтықты

GPS серіктері орбиталарының сипаттамасы ЖСРНЖ жұмыстары жарық жылдамдымен байланысты бол-

GPS спутниктерінің айналу кезеңі 12 сағатты құрайтындықтан, олар күніне екі рет жерүсті станцияларының мониторингінен өтеді. Мұндай ақпарат LI жиілігі бойынша C/A кодынан, P кодынан және LI және L2 жиіліктеріндегі Y кодының кодталған нұсқасынан, радиоарна арқылы жіберілген навигациялық хабарламадан және GPS форматындағы сигналды беру уақытынан тұрады. Жиілігі 10,23 МГц болатын GPS сигналы жалған кездейсоқ кодтың екілік екі фазалы модуляцияларын 267 күн сайын қайталайды.

Позициялаудың дифференциалдық əдiсі

Жерсеріктік радионавигациялық жүйе қателiктерінің көздерi

Жерден бақылау жəне тұтынушы блоктары Жер бетіндегі бақылау блогы орбита параметрлерінің өзге-

Қазіргі уақытта АҚШ GPS-ті жаңартты және жалпы пайдалану үшін жаңа L2C кодын (L1-дегі CA кодына ұқсас), сонымен қатар жаңа үшінші L5 кодын ұсынды.

GPS қабылдағыштары жəне олардың сипаттамалары GPS қабылдағыштары – позициялау мақсатымен ЖЖС сиг-

Trimble (АҚШ), Leica Geosystem (Швейцария), жапондық Topcon Positioning System және т.б. бұл құрылғыларды Қазақстанда кеңінен ұсынатын GPS жүйелерінің әлемге әйгілі өндірушілерінің бірі. Ресивер жинағы екі GPS антеннасын пайдаланады: негізгі қабылдағыш үшін жоғары дәлдіктегі Zephyr Geodetic антеннасы және ұялы қабылдағыш үшін Zephyr антеннасы. Және Trimble Survey Controller бағдарламалық құралы жалпы станция деректерін GNSS технология файлдарымен біріктіреді және оларды Trimble Business Center бағдарламалық құралында өңдеуге дайындайды.

Leica GPS1200 - жоғары дәлдіктегі жаңа GPS процессоры, RTK режимінде бірдей емес мәндерді жылдам шешуге арналған барлық жаңа алгоритмдер. GPS технологиясы SmartTrack – GPS1200 қабылдағыштарындағы SmartTrack технологиялық процессоры бір секунд ішінде көрінетін жерсеріктерден сигнал ала алады. SmartTrack - технологиялық антенна Антеннаның пішіні кішкентай болса да, жаңа SmartTrack технологиялық антеннасы сигналды жоғары дәлдікпен қабылдауды қамтамасыз етеді (5.4-сурет).

Жоғары дәлдік пен жылдам өлшеуге арналған Topcon геодезиялық HiPer сериясы 40 арналы GPS қабылдағышы (5.5-сурет).

GPS қабылдағыштарын қолдану салалары

  • GPS қабылдағыштарын геодинамикалық мəселерді шешуде қолдану
  • GPS технологияны геодезияда пайдалану
  • GPS технологиясын теңіз геодезиясында қолдану Теңіз геодезиясы – жер бедерінің пішінін жəне теңіздер мен
  • GPS технологиясын топографиялық түсірімдерде қолдану GPS жүйесін 5 негізгі пунктке бөлуге болады
  • Сандық картографияда GPS жүйесін қолдану Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы аумағын топогра-
  • GPS технологиясын маркшейдерияда қолдану Соңғы жылдарда бүкіл əлемде маркшейдерия саласына жер-

«Теңіз» геодинамикалық полигоны 100 бағдардан (нүктеден) тұратын жеті негізгі профильді сызықтан тұрады, оның 5-і сеймологиялық, 5-і жарық қашықтықты өлшеуі және 10-ы СІМ. Мұнда геодезиялық жұмыстар «Trimble», «Topcon Positioning Systems» және «THALES NAVIGATION» компанияларының қос жиілікті GPS қабылдағыштары, зондтар, гидрографиялық кешендер арқылы жүргізіледі. Цифрлық картографияда GPS жүйесін қолдану Қазақстан Республикасы аумағының қазіргі топографиясы - Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы аумағының топографиялық қамтамасыз етілу жағдайы алаңдаушылық туғызуда, карталардың 80%-ы жер бетінің жағдайына сәйкес келмейді. күй. қазіргі жергілікті жер және мемлекеттік топонимика.

Geo-PC PFINDER жетілдірілген жүйесі GPS деректерінің көмегімен бақыланатын нысан туралы ақпаратты алуға, сипаттамаларды қосуға мүмкіндік береді. Карьер беткейлерінің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүргізілген GPS бақылауларының нәтижесінде Шұбаркөл көмір кенішінде карьер жиектерінің еңіс бұрыштарын тегістеу және ішкі тас қадаларының параметрлерін анықтау үшін негіз жасалды (Cурет 1). 5.10).

Қысқаша тарихи мəлімет

Координаталардың референцтік жүйелері

Теңгерілген АГТ 1 және 2 класты 164 306 нүктеден, 3 600 геодезиялық азимуттардан және 170-200 км қашықтықта орналасқан 2 800 негіз қабырғаларынан тұрады. Барлық 164 306 нүктеде триангуляция мен 1 және 2 класс полигонометриясының түпкілікті туралануында қатаң негіз ретінде жазық координаталар жүйесіне үйлестірілген 1634 нүктеден тұратын тор пайдаланылды. АГС соңғы калибрлеуде жоспарланған нүктелердің дәлдігін анықтау кезінде олардың орташа квадраттық қателігі 0,02-0,04 м, қашықтығы бірнеше ондаған километрге дейін, ал 0,3-0,8 м болғанда олардың қашықтығы км-ге дейін жетті. .

Астрономиялық геодезиялық ақпараттың өлшем көлемі 1995 жылғы тіркелген координаталар жүйесінен және 1942 жылғы тіркелген координаталар жүйесінен, теңгерімдеу АГТ, КГС және ДГС-мен бірге өңделген кезде әлдеқайда жоғары. KZ-95 өте жоғары дәлдікпен анықталған нүктелердің координаттары және PZ 90 кеңістіктік жүйесінің Жердің физикалық орталығына жақындығы осы координаталар жүйесінің учаскелерін (KZ-95) тиімді құруға және оларда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. . ғарыштық көліктерді пайдаланатын сайттар. Сондықтан 42 КП-дан 95 КП-ге көшу кезінде бір өлшем жүйесін қолдану әрбір облыс бойынша өлшеу дәлдігіне бүгінгі күннің талаптарына сәйкес келмейді.

АТС нүктелерінің координаталары 42-KZ және 95-KZ жүйесінің кейбір оқшауланған аймақтарында орналасқанда жеке параметрлердің ортогональды координаттарының өзгеруін анықтайды. Шкаланың 60% трапецияның орташа квадраттық қателігі жеке параметрлерді пайдалану кезінде 5 см-ден аспайды, ал 30% - 10 см, ал басқа жағдайларда қате 30 см және одан да көп болады. Масштабтау және 1:5000 карталар мен 95 жылдық координаталар бойынша түзетулер қажет болған кезде КЖ-95-тің сол карта парағына көшу түзетулері КЖ-42 координаталар жүйесінің жоспар белгілерімен салыстырылады.

Бір референцтік координаталар жүйесінен екінші жүйеге көшудің тəртібі

Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыштық агенттігі – «Қазғарыш» жəне оның құрылымы

Қазақстандағы ғарыштық зерттеулер

  • Физикалық-техникалық зерттеулер
  • Қазақстан территориясын табиғи-ресурстық мониторингтеу

Қазақстан Республикасының «Мир» ОК және ХҒС бойынша ғылыми зерттеулер мен эксперименттер бағдарламасының схемасы Қазақстан Республикасы 1991, 1994, 1996 жылдары ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-эксперименттік жұмыстарын жоспарлы бағдарлама бойынша жүргізді.Нанотехнологияны қолдану арқылы үлкен тапқырлық тіркелді. Бұл ағылшын сөздігінің 28 томын иненің ұшына сыйдырады, ал американдықтар минутына 600 000 айналымға дейін жылдамдататын миллиметрдің оннан бір бөлігін құрайтын мотор ойлап тапты.

Қазақстан территориясын қашықтан зондылау Жерді қашықтан зондылау (ЖҚЗ) - екі құрылымнан тұратын

Қашықтан зондтау деректерін табиғи-ресурстық мониторингте пайдалану

Шылық-Шарын полигоны аймағын қашықтықтан зондтау Wild Heerbug RS-30 аэрофотокамерасымен және Daedalus AMS 3600 түсті сканерімен жабдықталған АҚШ әскери ұшағынан жүзеге асырылды. Қашықтан зондтау деректерін өңдеу және ГАЖ құру Pentium III 1100 МГц аудиториялық компьютерде ERDAS Imagine 8.2 бағдарламасы арқылы орындалды. Шарын» ұшу сызығы бойынша алынған мәліметтер Ғарыштық суреттерді декодтау кезінде жер жамылғысының классификация жүйесі қолданылады және бұл табиғи ресурстардың экологиялық жағдайын бағалау үшін ауқымды карталарды жасауға мүмкіндік береді.

Мұнда жіктеу класы жер жамылғысы жүйесінен алынған кескінді ұсынудың ең кіші құрамдас бөлігіне, яғни пиксель бірлігіне сәйкес келуі керек. Жер жамылғысының жүйесі ылғалдылық режимі, литологиясы немесе тұздылығы, өсімдіктері, экотоптардың сипаттамалары туралы қосымша мәліметтерді қамтиды және барлық параметрлердің өзара байланысын талдауға, инверсиялық типтегі экожүйе картасын құруға негіз болады. Толық ақпаратты алу үшін Daedalus сканерінен және Wild Heerbug RS-30 камерасынан алынған деректер автоматты түрде өңделеді. б) биіктік нүктелері; в) тірек нүктелері; г) жол қиылыстары; д) гидрография; f) ұңғымалар; ж) тұрғылықты жері; з) құм және т.б.

Экожүйе класстарының жіктелуі ERDAS Imagine редакциялау бағдарламасының көмегімен жүзеге асырылады, ол ГАЖ түгендеу қабаттары үшін класс жағдайын дәлірек бағалауға және ұшу сызықтарының үш өлшемді моделін құру арқылы жер бедерін жақсырақ көрсетуге мүмкіндік береді.

Арал теңізі жағалауындағы тұзды-шаң борамаларын мониторгтеу

Семей ядролық полигонының территориясын мониторингтеу

1996 жылдан бастап Қазақстанның «Ғарыштық зерттеулер институты» АҚШ-тың NOAA жасанды жер серіктерінің қашықтықтан зондтау деректері негізінде ел аумағына жүйелі түрде мониторинг жүргізіп келеді. 1997 жылы NOAA/AVHRR арнасынан SYAP аумағындағы қар жамылғысының және температуралық өрістің түсірілген температуралық режимінің нәтижесі экологиялық қызықты. Түс диапазонындағы (инфрақызыл) бір аймақтың суреті (8.9, б-сурет) температурасы 10°С жоғары қарсыз бірнеше аумақты көрсетті.

1998 жылы ақпанда Павлодар, Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарының қиылысында басталған құрғақшылықтың ошағы Семей үйіндісінің аумағындағы температуралық жағдайды толығымен өзгертті, ал наурыз айында құрғақшылық Қазақстанның солтүстік-батыс аумағын толығымен қамтыды. , SYAP аумағын қамтиды (8.10, а және б фотосуреттері). Полигон аумағының температуралық жағдайына мониторинг 1999 жылы жалғасты және нәтижелер полигон аумағында температураның тұрақты ауытқуы бар екенін тағы бір рет дәлелдеді (8.11-сурет). Дәл осындай ұқсастық 1999 жылғы фотосуреттердегі қарсыз аймақтардың шекараларының кеңістіктік интеграциясында да айқынырақ көрінеді (8.12-сурет).

Жер ресурстарын мониторингтеу арқылы жердің құнарлылығын бағалау

Екіншісі – ауа райының өсімдіктерге әсерін апта сайын бақылайтын VCI индексінің картасы (8.16-сурет).

Қашықтан зондтаудың мəліметтерін дешифрлеу (бажайлау)

Каспий теңізі жағалауының экологиялық карталарын жасау

Семей ядролық полигоны территориясының экологиялық карталарын жасау

Полигон аумағын қашықтықтан зондтау үшін АҚШ-тың NOAA, EOS AM (Terra) және ресейлік «Ресурс-01» жасанды серіктерінен алынған мәліметтер пайдаланылды. Семей полигонынан басқа Қазақстанда 27 түрлі термоядролық сынақ полигондары бар (Батыс Қазақстанда Азғыр, Атырауда Тайсойған, Балқаш көлінің маңында Сарышаған полигондары), Байқоңыр ғарыш айлағынан да экологияға зиян келетінін жасыра алмаймыз ( 9.18-сурет).

Қашықтан зондтау арқылы үлкен қалалар территориясының карталарын жасау

RESURS-F және SPOT жерсеріктерінің суреттері 1:200000 мен 1:25000 масштабындағы карталарды құрастыруға мүмкіндік береді. Arclnfo және ERMapper бағдарламалары негізінде ғарыштық суреттерді пайдалана отырып, картаны жаңарту технологиясын әзірлеу. Географиялық байланыстыру ERMapper бағдарламасы негізіндегі GPS құрылғысымен жүзеге асырылды, оның координаттарының дәлдігі шамамен 10 м.

Астрофизика институты зерттеулерінің негізгі бағыттары

Mars Odyssey 2001 Mars Global Surveyor ғарыш зондының деректері Марста бұрын өзендер мен бұлақтар болғанын көрсетеді (10.3-сурет).

Ақпарат көздері

СӘЙКЕС КЕЛЕТІН ҚҰЖАТТАР

Өзгеріс мəдениеттің бөлінбес ерікшелігі бо- лып есептелінеді жəне оның бойында мəдени құбылыстардың ішкі «трансформациялық» өзге- рістер (белгілі бір

Ол үшін қорық аумағында су экожүйесінде бақылау бойынша 4 жəне құрлық экожүйесінде бақылау бойынша 5 тұрақты мониторинг өсімдік алаңдары салынды.. Құрлық

Орта тап туралы біз - өмір салты бойынша бай жəне кедейлер арасында орна- ласқан адамдар қауымдастығын сипаттайтын əлеуметтік-экономиқалық категория

«Молекулалар симметриясы теориясының элементтері», «Симметрияның нүктелі топтары», «Олардың симметриясы бойынша полярлық жəне полярлық

Мақалада Күн энергетика саласындағы отандық жəне шетелдік ғалымдардың мате- риалдары бойынша фотоэлектрлік түрлендіру (ФЭТ) принципі жəне олардың

Катодтық жамылтқы үшін негізгі металлға қарағаңда электродтық потенциалы төмендеу металлдарды (қалайы, қорға- сын, никель жəне т.б,)

Алынған негізгі нəтижелерге мыналар жатады: ұйымдастыру жəне макроэкономикалық рет- теу мəселелері бойынша əлемдегі экономикалық ахуалға жəне бастапқы

Т.Ысмайлов атындағы орта мектебінде физика пəнінің молекулалық физика бөлімінің молекулалық - кинетикалық теорияның негізгі қағидалары